Tin tức Tin tức

Dấu ấn phò mã Động Giáp ở Lục Ngạn

|
Lượt xem:
Dọc đôi bờ sông Lục Nam, các nhà khoa học phát hiện hệ thống gần trăm di tích liên quan đến triều Lý gắn với văn hóa Đại Việt thế kỷ 11 đến thế kỷ 13 và cuộc kháng chiến chống Tống vĩ đại của dân tộc.

Theo quốc lộ 31 về hướng Đông Bắc, chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình. Cách trung tâm thành phố Bắc Giang khoảng 40 km là đến địa phận huyện Lục Ngạn. So với các huyện khác, Lục Ngạn là một huyện miền núi có diện tích lớn nhất của tỉnh Bắc Giang, đây là miền đất cổ có bề dày về truyền thống đấu tranh chống giặc ngoại xâm với nhiều chiến công hiển hách đã được lưu truyền trong sử sách.

Đến xã Phượng Sơn, chúng tôi ghé qua di tích Đền Cầu Từ. Đây là một điểm du khách không nên bỏ qua vì nó gắn liền với những huyền tích dân gian và là địa điểm được các nhà khảo cổ xác định có một khu dinh thự lớn ở thời nhà Lý, đã đổ nát nằm dưới lòng đất. Đền Cầu Từ thờ công chúa Bình Dương, con vua Lý Thái Tông. Công chúa Bình Dương được gả cho ông Thân Thiệu Thái và sinh ra ông Thân Cảnh Phúc. 

Đền Cầu Từ thờ công chúa Bình Dương, con gái vua Lý Thái Tông

 

Trò chuyện với những người cao tuổi, chúng tôi biết rằng, các nhà khoa học của Viện khảo cổ học đã khai quật phát hiện ra những con đường lát gạch hoa chanh, đầu ngói ống trang trí hoa văn cánh sen, một lượng lớn gạch và ngói vỡ gồm gạch vuông hoa văn cúc dây, ngói mũi hài  và các loại gạch ngói với nhiều kiểu dáng khác nhau như ngói mũi sen đầu tròn, ngói mũi vát nhọn và các trụ sỏi có kích thước trung bình từ 130-150cm. Số gạch ngói này có niên đại thời Lý, có niên đại từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 13 có nhiều nét tương đồng với những di vật phát hiện tại di chỉ Hoàng thành Thăng Long.

 

Những di vật được khai quật phát lộ hệ thống dinh thự thời Lý

Theo lý giải của các nhà khảo cổ học thì: Về lịch sử vùng đất này có dòng họ Thân ba đời làm phò mã nhà Lý và từ đó có liên hệ mật thiết với một trung tâm văn hoá của dân tộc trong thời Lý. Không riêng di chỉ Cầu Từ, mà dọc đôi bờ sông Lục Nam, các nhà khoa học đã khảo sát điền dã và phát hiện cả một hệ thống gần một trăm di tích liên quan đến Vương triều Lý gắn với văn hóa Đại Việt ở thế kỷ 11 đến thế 13 và cuộc kháng chiến chống Tống vĩ đại của dân tộc. Các di vật thu lượm được từ cuộc khai quật đã giúp các nhà khoa học mô tả được cả hệ thống kiến trúc dinh thự mang phong cách kiến trúc kết hợp giữa kiến trúc cung đình và kiến trúc dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số. Chính trên những cung điện này, đã có nhiều đời công chúa nhà Lý được gả cho các thủ lĩnh vùng biên ải trong chính sách “cơ mi”. Đây là chính sách nhằm động viên các tù trưởng nơi biên ải làm phò mã và dốc sức phò vua giúp nước giữ yên bờ cõi, biên cương tổ quốc.

Ngay trên nền của lâu đài xưa, bên đền Cầu Từ có cây thị cổ thụ hơn 10 người ôm. Không ai còn nhớ cây thị cổ thụ đã bao nhiêu tuổi. Có lẽ cây đã có từ cái thời công chúa nhà Lý vượt bến sông Thương vu quy về Bắc ải và cây như là chứng nhân của những biến đổi trên vùng đất này.

Những câu chuyện kể càng hối thúc chúng tôi về Đền Hả thuộc thôn Kép, xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn. Đây là ngôi đền nằm trong khu di tích đền- chùa Từ Hả- thờ Đức Thánh Vũ Thành, phò mã Thân Cảnh Phúc.

Cây đa cổ thụ gợi cho chúng tôi sự tò mò khó cưỡng. Những người dân ở đây cho biết: Không ai biết cây đa có từ bao giờ, có lẽ tuổi của nó cũng khoảng bằng cây thị ở đền Cầu Từ. Truyền thuyết kể rằng: Trong trận quyết chiến cuối cùng với quân giặc, tướng quân Vũ Thành bị thương nặng, về đến đây thì mất.

Theo thần tích còn ghi lại thì đền Hả có từ thời nhà Trần, được lập nên sau cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông lần thứ II thắng lợi (1285) cách ngày nay gần 700 năm, và từ đó cho đến nay ngôi đền vẫn tồn tại ở nơi đây.

 

Quần thể di tích đền và chùa Hả

Đền Hả nằm giữa khu rừng Hả Hộ, thuộc xã Hồng Giang (xưa là xã Hả Hộ), huyện Lục Ngạn. Đền có kiến trúc gồm 3 cấp (theo kiểu chữ Tam) gồm: đền Thượng - đền Trung và đền Hạ.

Trong đền Hạ hiện còn giữ lại được một đôi ngựa thờ bằng gỗ, một hồng, một trắng. Ông Giáp Văn Giao – Quản lý khu di tích Đền Hả kể rằng: Con ngựa trắng được vua ban cho tướng quân Vũ Thành. Con ngựa này vốn không ai cưỡi được, nhưng lại chịu thần phục ông. Dân gian vẫn lưu truyền câu chuyện về con ngựa được mệnh danh là “Thiên lý mã” này, mỗi ngày có thể chạy hàng vạn dặm. Ban ngày, tướng quân Vũ Thành cưỡi ngựa lên biên ải chống giặc, tối đến lại có thể cưỡi ngựa về nhà ở vùng Động Giáp.

 

Ông Giáp Văn Giao kể truyền tích về “Thiên lý mã” thờ tại đền Hả

Sau đền Hạ là đền Trung gồm 3 gian 2 chái, theo niên hiệu được ghi ở thượng lương thì đền Trung được sửa lại vào năm Gia Long (1802). Có đôi câu đối ghi lại công đức to lớn của các công chúa và phò mã họ Thân trên đất này:

 “Lý triều huân liệt minh sơn nhạc.

Lục địa anh linh quán cổ kim.”

(Công lao triều Lý ngời sông núi/Linh thiêng đất Lục thấu xưa nay)

Đền Hả hiện giữ được các đầu đao còn tương đối nguyên vẹn. Để tưởng niệm công lao to lớn của người anh hùng Vũ Thành, Thân Cảnh Phúc. Hằng năm, từ ngày 6-9 tháng Giêng, dân làng Hồng Giang lại mở hội. Đây chính là một nghi thức thờ cúng, tưởng niệm anh hùng dân tộc, đồng thời là cuộc diễn xướng anh hùng trên một quy mô tương đối rộng (cả tổng Hả Hộ). Vào những ngày này, trong cuộc rước biểu trưng, diễn tả lại cuộc chiến đấu vô cùng quyết liệt của người anh hùng quê hương, là biểu hiện rực rỡ của tinh thần đoàn kết bất khuất chống kẻ thù xâm lược. Vì thế nó luôn sống trong lòng dân, nuôi dưỡng lòng tự hào về truyền thống anh hùng của dân tộc. Trong sử còn ghi, phía nam ải Chi Lăng – Lạng Sơn có một động rất to, gọi là động Giáp thuộc quyền quản lĩnh của các tù trưởng họ Giáp (sau đổi thành họ Thân). Đây là miền rộng lớn của Châu Lạng xưa bao gồm tất cả các huyện Lạng Giang, Lục Nam, và Lục Ngạn ngày nay. Năm 1070, quân Tống ồ ạt kéo xuống biên giới, lăm le xâm lược Đại Việt. Bằng thủ đoạn nham hiểm, quân Tống đã mua chuộc được nhiều thủ lĩnh miền núi sát biên giới, riêng chỉ có Thân Cảnh Phúc - phò mã của vua Lý Thánh Tông - tù trưởng động Giáp không chịu khuất phục. Giặc Tống tràn qua biên giới, Thân Cảnh Phúc tổ chức đánh du kích xuất quỷ nhập thần, khiến cho địch hao binh tổn tướng và gọi ông là Thiên thần động Giáp. Trong lịch sử nước ta, cuộc kháng chiến đánh thắng quân xâm lược Tống thời Lý có công lao to lớn của Thân Cảnh Phúc và các phò mã họ Thân. Họ là tấm gương sáng về tinh thần đoàn kết các dân tộc trong sự nghiệp chiến đấu giữ nước của dân tộc ta. Từ những giá trị lịch sử quý báu ấy, ngày 25 tháng 01 năm 1991, Bộ Văn hóa - Thông tin đã ra Quyết định công nhận đền Hả là Di tích lịch sử cấp quốc gia.

 

Đền Hả là nơi nhân dân tưởng nhớ công lao chống giặc giữ nước của tướng quân 
Vũ Thành, 
phò mã Thân Cảnh Phúc.

Bên cạnh đền là ngôi chùa Hả. Tất cả tạo thành một thể thống nhất liên hoàn về kiến trúc nằm bên bờ Lục Nam kéo dài chừng 500m. Khách đến tham quan và thắp hương tưởng nhớ Thượng tướng quân Vũ Thành, phò mã Thân Cảnh Phúc chắc hẳn cũng sẽ cùng tâm trạng như chúng tôi, đó là thực sự tự hào về truyền thống anh hùng của dân tộc Việt Nam.

 

CHƯƠNG TRÌNH

TUẦN LỄ VĂN HÓA - DU LỊCH NĂM 2019

“KHÁM PHÁ VÙNG ĐẤT THIÊNG TÂY YÊN TỬ”

-------------***-------------

LỄ KHAI MẠC

- Địa điểm: Quảng trường Khu du lịch tâm linh - sinh thái Tây Yên Tử

- Thời gian: 09h00’, ngày 16/02/2019 (tức ngày 12 tháng Giêng năm 2019)

CÁC HOẠT ĐỘNG CHÍNH

- Lễ rước tượng Phật, Lễ cầu quốc thái dân an;

- Lễ khánh thành chùa Thượng;

- Lễ khánh thành đền Hạ, khu du lịch sinh thái Suối Mỡ;

- Lễ khánh thành và khai hội đền thần Nông;

- Lễ Hội vùng cao Tân Sơn;

- Liên hoan hát Văn, hát Chầu văn lần thứ III, năm 2019

CÁC HOẠT ĐỘNG KHÁC

- Triển lãm trưng bày giới thiệu không gian văn hóa Phật giáo Trúc Lâm....;

- Trưng bày và giới thiệu Mộc bản Chùa Vĩnh Nghiêm;

- Hội trại văn hóa du lịch;

- Hội thảo liên kết Tour du lịch Tây Yên Tử gắn với vùng cây ăn quả Lục Ngạn;

- Giải việt dã leo núi chinh phục đỉnh Non Vua;

- Tổ chức Ngày Thơ Việt Nam;

- Trao giải cuộc thi ảnh “Bắc Giang quê hương tôi”.

LỄ BẾ MẠC

- Địa điểm: Khu văn hóa tâm linh - sinh thái Tây Yên Tử;

- Thời gian: Ngày 24/02/2019 (tức ngày 20 tháng Giêng năm 2019).

Ảnh đẹp Ảnh đẹp

Video Video

Thông tin ban tổ chức Thông tin ban tổ chức

 Ban tổ chức Tuần Văn hóa - Du lịch Bắc Giang năm 2019

Họ và tên: Nguyễn Trường Sinh
Điện thoại: 0969.838.866
Email: nguyennt_svhttdl@bacgiang.gov.vn
Địa chỉ: Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, số 74 đường Nguyễn Thị Lưu, thành phố Bắc Giang

Số lượng truy cập Số lượng truy cập

Đang truy cập: 214
Tổng số trong ngày: 679
Tổng số trong tuần: 679
Tổng số trong tháng: 61641
Tổng số trong năm: 84205
Tổng số truy cập: 93092